“Zəlzələsiz günümüz olmur” – Xəzərdəki aktivlik və İranla bağlı iddialara seysmoloqdan cavab

Mövzu ilə bağlı Bakupost.az tanınmış seysmoloq, Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin rəhbəri, professor Qurban Yetirmişliyə müraciət edib.

– Azərbaycan ümumilikdə seysmik cəhətdən aktiv regiondur və Alp-Himalay qurşağının üzərində yerləşir. Xəzər dənizi də bu baxımdan aktiv zonalardandır. Orada baş verən xırda təkanlar normal haldır və güclü, dağıdıcı zəlzələnin yaxınlaşdığını göstərmir. Ümumiyyətlə, elə gün olmur ki, Azərbaycanda zəlzələ qeydə alınmasın. Məsələn, təkcə bir gecədə 5-7 təkan baş verə bilər, amma onların əksəriyyəti zəif olduğu üçün hiss olunmur.

– Təkanlar 15, 30, hətta daha dərin qatlarda baş verə bilər. Dərinlik artdıqca onların yer səthində hiss olunma ehtimalı azalır. Məsələn, 60-70 km dərinlikdə baş verən zəlzələnin gücü 6 bal olsa belə, təsiri zəifləyir. Bakı üçün 4 maqnitudalı zəlzələlər ümumiyyətlə təhlükəli hesab edilmir. Burada məsafə və dərinlik əsas rol oynayır.

– Region ölkələri – İran, Türkiyə, Türkmənistan eyni seysmik qurşaqda yerləşir. Ağır silahların, xüsusilə ballistik raketlərin yerə düşməsi torpaq qatlarını silkələyir. Əgər bu hadisələr zəlzələ ocağına yaxın ərazilərdə baş verirsə və orada gərginlik toplanıbsa, bu proses təkanların baş verməsini müəyyən qədər tezləşdirə bilər. Bu, elmi baxımdan bəzi hallarda müşahidə olunub. Amma bu, avtomatik olaraq böyük və dağıdıcı zəlzələ demək deyil.

– Əlbəttə, bu normaldır. Hətta il ərzində 4-5 minə qədər yeraltı təkan qeydə alınır. Sadəcə onların böyük əksəriyyəti çox zəif olur və hiss edilmir. Ona görə də mətbuatda əsasən 3 maqnitudadan yuxarı zəlzələlər haqqında məlumat verilir.

– Xeyr. Əksinə, xırda təkanlar enerjinin tədricən boşalması deməkdir. Bu isə müsbət haldır. Məsələn, Şamaxıda qısa müddətdə yüzlərlə xırda təkan oldu və nəticədə gərginlik azaldı. Bu baxımdan xırda zəlzələlərin olması müəyyən mənada faydalıdır.

– Yaxın günlərdə Azərbaycanda katastrofik zəlzələ gözlənilmir. Mövcud aktivlik normal proseslərin tərkib hissəsidir. Ümumiyyətlə, deyə bilərik ki, zəlzələsiz günümüz olmur, amma bu, təhlükə demək deyil.