Ukrayna İran gəmisini vurdu: Tehran cavab verəcəkmi?

Eyni zamanda, İranın Rusiyadakı səfiri Kazım Cəlali də bildirib ki, Tehran Xəzər dənizində iranlı dənizçinin ölümünə görə Kiyevdən qisas almaq hüququnu özündə saxlayır.

Qeyd edək ki, iyulun 25-də Ukrayna dronları ilə Xəzər dənizindən Rusiyaya doğru hərəkət edən İran gəmisi vurulub. Nəticədə heyət üzvlərindən biri ölüb.

“Düşünürəm ki, İran tərəfi bununla daxili auditoriyaya güc nümayiş etdirmək, qarşı tərəfə xəbərdarlıq göndərmək və dövlətin nüfuzuna toxunan hadisələrə reaksiya verdiyini göstərmək istəyir.

Tehran Ukrayna tərəfindən Xəzər dənizində İranla əlaqəli gəminin hədəfə alınmasını öz suveren maraqlarına qarşı addım kimi təqdim edir. Ukrayna isə həmin obyektin sadəcə ticarət gəmisi olmadığını, Rusiyanın hərbi-logistika imkanları ilə əlaqəli olduğunu iddia edir. Beləliklə, tərəflər hadisəyə tamamilə fərqli prizmadan yanaşırlar”.

“Lakin İran bunun nələrə gətirib çıxaracağını da yaxşı bilir. Ona görə də Tehran üçün indi əsas məsələ birbaşa müharibəyə daxil olmaq deyil, öz maraqlarına qarşı addımların qarşısını almaq və çəkindirici mesaj verməkdir”.

“İran beynəlxalq təşkilatlarda məsələni gündəmə gətirə, Ukraynanı beynəlxalq hüququ pozmaqda ittiham edə və Kiyevə qarşı siyasi kampaniya apara bilər. Bu, Tehran üçün ən aşağı riskli cavab variantıdır.

İkinci istiqamət kəşfiyyat və kibersahədə addımlar ola bilər. İranın kiber imkanları regionda tanınır və müxtəlif ölkələrlə qarşıdurmalarda bu vasitələrdən istifadə etdiyi məlumdur. Ukrayna isə artıq uzun müddətdir kiberhücumların əsas hədəflərindən biridir. Lakin belə addımların birbaşa İran tərəfindən həyata keçirildiyini sübut etmək həmişə çətin olur”.

“İran regionda müxtəlif tərəfdaş və müttəfiq şəbəkələrə malikdir. Lakin Ukraynaya qarşı bu istiqamətdə real addımlar atmaq Tehran üçün ciddi beynəlxalq nəticələr yarada bilər və İranın onsuz da mürəkkəb olan xarici siyasət vəziyyətini daha da çətinləşdirə bilər”.

“Bunun əsas səbəbi Ukraynanın İran üçün prioritet təhlükə istiqaməti olmamasıdır. Tehran hazırda daha çox Yaxın Şərqdəki təhlükəsizlik məsələlərinə, ABŞ və İsraillə münasibətlərə, eləcə də daxili iqtisadi problemlərə fokuslanıb. Ukrayna ilə açıq qarşıdurmaya daxil olmaq İran üçün əlavə resurs və diplomatik xərc tələb edər”.

Siyasi şərhçi hesab edir ki, İranın bu sərt ritorikasının arxasında Rusiya faktoru da dayanır:

“Moskva və Tehran arasında yaxınlaşma fonunda Ukraynanın İranla bağlı obyektlərə zərbələri Rusiyanın tərəfdaşlarına qarşı təzyiq kimi qəbul edilə bilər. Buna görə də İranın reaksiyası müəyyən mənada Rusiya ilə strateji yaxınlığının nümayişidir.

Ümumiyyətlə isə bu hadisə bir daha göstərir ki, Rusiya–Ukrayna müharibəsi artıq iki ölkə arasındakı qarşıdurmadan çıxıb və artıq təkcə Avropanın deyil, Avrasiyanın da təhlükəsizlik sisteminə təsir edən mürəkkəb geosiyasi prosesə çevrilib”.