20:34 / 09 İyul 2026

Tarix təkrarlanır: Milyonlarla insan küçələrə çıxdı - Sonun başlanğıcı, yoxsa böyük teatr?

7396

İranda Ayətullah Xameneinin dəfn mərasimi ilə bağlı böyük iddialar səslənir. Deyirlər ki, milyonlarla insan küçələrə çıxıb. Hətta bu izdihamın dünya tarixində ən böyük olduğu iddia olunur. Daha da irəli gedərək bu mənzərəni rejimə xalq dəstəyi kimi təqdim edirlər.

Amma tarix başqa şey deyir.

Diktatura rejimlərində izdiham azad seçim deyil. Bu, çox vaxt səfərbərlik, təzyiq, qorxu və idarə olunan kütlə deməkdir. İnsanlar belə mərasimlərə həmişə könüllü gəlmir. Bəzən gəlməyə məcbur edilir, bəzən isə gəlməmək risklidir.

1953-cü ildə Stalinin dəfnində milyonlarla insan iştirak etdi. Bu, tarixin ən böyük izdihamlarından biri idi. Amma həmin izdiham faciəyə çevrildi. Moskvanın mərkəzində insanlar sıxlıqdan ayaq altında qaldı, müxtəlif hesablamalara görə yüzlərlə insan həyatını itirdi. Sovet hakimiyyəti bu faktı uzun müddət gizlətdi. Çox keçmədi ki, onun qurduğu kult dağıldı, cinayətləri ifşa olundu və sistem dəyişməyə başladı.

Mao Zedongun ölümündə də milyonlar küçələrə çıxdı. İzdiham böyük idi, amma real vəziyyət haqqında məlumatlar ciddi şəkildə nəzarət altında saxlanıldı. Bu səbəbdən kütlənin arxasında baş verənlər tam məlum deyil. Cəmi bir neçə il sonra onun siyasəti tənqid edildi və Çin tamamilə başqa siyasi kurs götürdü.

Bu gün İranda baş verənlər də eyni modelin davamıdır. Rəsmi məlumatlara görə böyük izdiham var, amma bu izdihamın içində baş verənlər barədə şəffaf informasiya yoxdur. Kütləvi ölüm hadisələri ilə bağlı təsdiqlənmiş məlumat olmasa da, belə sistemlərdə həqiqətin nə dərəcədə gizlədildiyini tarix dəfələrlə göstərib.

Kütləvi mərasimlər dövlət tərəfindən təşkil olunur, media tərəfindən şişirdilir və siyasi mesaj kimi təqdim edilir. Bu, legitimlik deyil. Bu, nümayişdir.

Bəziləri bu izdihamı rejimin gücü kimi göstərməyə çalışır. Əslində isə izdiham gücü yox, qorxunu göstərir. Çünki güclü sistem özünü sübut etmək üçün kütlə toplamaz.

Əgər İran xalqı bu qədər razıdırsa, niyə ölkədən qaçış var, niyə etirazlar baş verir, niyə sistem getdikcə daha sərt olur?

Diktatorların dəfn mərasimləri həmişə izdihamlı olur. Amma tarix göstərir ki, bu izdiham onların gücünü yox, çox vaxt sonunun yaxınlaşdığını gizlədir.

İzdiham aldatmamalıdır. Çünki diktaturada ən böyük yalan səssizliyin razılıq kimi təqdim olunmasıdır…

Elbəyi Həsənli

Şərhlər

Müstəcəb Müstəqimli

Dünyəvi Yayımlı BakuPost.az, Cənab Yazar Həsənli E., məsləhətlxanlı lakin Monarx, Məşvərət idarəli ancaq Avtoritar(özBaşına), Hökmdar,Ədalətli, ya mühakiməsiz-divansız, Ən güclü Quldardan, müasir Unikal hüquqi siyasət hakimiyyətlərinə qədər seçicilər ciddi səhihliklə ya ən aşağı səviyyədən ən yüksək Vəzifəyə qədər geniş azad-asudə seçimlə, ya da müasir hüquqi hesabatlı müdddətli rəhbərini seçməlidir?! Kommunizm İqtisadi münasibətlər ideyasını K.Marks uçurub, V.İ.Lenin onu Sosial bərabər ədalət camisi kimi reallaşdırıb, onun mühafizəkarı İ.V.Stalin 1953 cü ilə qədər tamamlanan dünyəvi nüfuz və gücü ilə saxlayıb. N.S.Xruşov isə 20 il müddət verib-ya hə, ya da yox? M.S.Qorbaçov isə İqtisadi islahatçıları ilə Sosializmi separat-özəl yenidən bölüşməyə tam-dünyəvi bütövlükdə təslim edib? Halbuki, əski kapitalist Den Syao Pinin müdrikliyi ilə ÇXRdə illər öncədən qarışıq Siyasi-Hüquqi-Üstqurumla dünyəvi iqtisadi təmasa yol tapıb! Əlbətə ki, cəmiyyətdə (əsrlər boyu Azərbaycan şahlı\ının birləşməsinə əngəl doğma xanlıqların savaşı kimi) qarışıq-bərabər ədalətə antoqon yox, açıq-aşkar yek-vahid hüquqi seçim mövqeyi olmalıdır. SSRİ ləğv ediləndən sonrakı Azərbaycan hakimiyyətləri tarixən uzaq da yox, öncəki ilkin 1918ci il tarixli AXC (ADR) dövlətini tam ərazi bütövlüyü və digər varidatı, atributları ilə qədul və iddia etmirlərsə, özgə kimsə iddia-irad bildirərmi ki, Zəngəzur da bütövlükdə Azərbaycandır!? Bəlkə, Azərbaycanın digər yarısını rabeliyində saxlayan İRİ həmin tarxi-hüquqi gerçəyi siyasi-hüquqi dünyaya təsdiqlər?

Bizi facebook-da izləyin

Bizi tiktok-da izləyin

Bizi youtube-da izləyin

<noindex><div class="advertise_flex_center">





<div style="display: flex;justify-content: space-between;">
<iframe name="qanun" src="https://www.qanun.az/banner/item2responsive" width="350" height="270" frameborder="0" scrolling="no" align="center"></iframe>

</div></div></noindex>

<div style="text-align: center" class="az-lotoreya-mobile"></div>
                        <script type="text/javascript">
                            var RndNum4NoCash = Math.round(Math.random() * 1000000000);
                            var ar_Tail = "unknown";
                            if (document.referrer) ar_Tail = encodeURIComponent(document.referrer);
                            $(".az-lotoreya-mobile").html("<iframe src=\"https://ad.adriver.ru/cgi-bin/erle.cgi?sid=1&ad=735770&w=320&h=250&bt=40&pid=3406063&bn=3406063&rnd=" + RndNum4NoCash + "&tail256=" + ar_Tail + "\" frameborder=0 vspace=0 hspace=0 width=\"320\" height=\"250\" marginwidth=0" + " marginheight=0 scrolling=no referrerpolicy=\"no-referrer-when-downgrade\"></iframe>");
                        </script>
                        <noscript>
                            <a href="https://ad.adriver.ru/cgi-bin/click.cgi?sid=1&ad=735770&bt=40&pid=3406063&bn=3406063&rnd=1007158493"
                               target="_blank" rel="noreferrer">
                                <img src="https://ad.adriver.ru/cgi-bin/rle.cgi?sid=1&ad=735770&bt=40&pid=3406063&bn=3406063&rnd=1007158493"
                                     alt="-AdRiver-" border=0 width="320" height="250"
                                     referrerpolicy="no-referrer-when-downgrade"></a>
                        </noscript>

Son xəbərlər

Çox oxunanlar

Son xəbərlər