Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) uzun illər rəhbəri olmuş Məleykə Abbaszadənin Bakı Dövlət Universitetinə rektor təyin edilməsi təhsil sistemində mümkün struktur dəyişikliklərini yenidən gündəmə gətirib.
Hazırda əsas müzakirələrdən biri DİM-ə kimin rəhbər təyin olunacağı ilə bağlıdır. Lakin bu kadr dəyişikliyi daha fundamental bir sualı da aktuallaşdırır: Dövlət İmtahan Mərkəzinin ayrıca qurum kimi fəaliyyət göstərməsinə ehtiyac varmı, yoxsa onun Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə verilməsi daha məqsədəuyğundur?
Bakupost.az xəbər verir ki, hazırda belə bir struktur dəyişikliyi barədə rəsmi qərar yoxdur. Bununla belə, mövcud idarəetmə modelinin üstünlükləri və çatışmazlıqları məsələnin müzakirəsini aktuallaşdırır.
Bir sistem, iki ayrı qurum
Azərbaycanda təhsilin idarə olunması və nəticələrinin qiymətləndirilməsi fərqli dövlət qurumlarının səlahiyyətindədir.
Elm və Təhsil Nazirliyi təhsil siyasətini formalaşdırır, tədris prosesini əlaqələndirir və təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini tənzimləyir. Dövlət İmtahan Mərkəzi isə buraxılış və qəbul imtahanlarını təşkil edir, abituriyentlərin bilik və bacarıqlarını qiymətləndirir.
İlk baxışdan bu bölgü məntiqli görünür. Tədrisi həyata keçirən qurumla onun nəticələrini qiymətləndirən təşkilatın ayrı olması obyektivliyə və şəffaflığa xidmət edə bilər.
Lakin praktiki baxımdan müəyyən suallar yaranır.
Məktəblərdə tətbiq edilən tədris proqramları ilə qəbul imtahanlarının məzmununun uyğunluğu, imtahan suallarının çətinlik səviyyəsi, şagirdlərin hazırlıq imkanları və qiymətləndirmə metodları zaman-zaman mübahisələrə səbəb olur.
Bu müzakirələrdə əsas problemlərdən biri məsuliyyət bölgüsüdür.
Şagird imtahanda zəif nəticə göstərdikdə bunun səbəbi məktəbdə verilən təhsilin keyfiyyətidir, yoxsa imtahanın məzmunu və qiymətləndirmə metodikası?
Belə vəziyyətlərdə iki qurum arasında səlahiyyət bölgüsü problemin səbəblərini müəyyənləşdirməyi çətinləşdirə bilər.
Birləşmə nəyi dəyişə bilər?
DİM-in Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə verilməsinin mümkün üstünlüklərindən biri tədris və qiymətləndirmə siyasətinin daha sıx əlaqələndirilməsidir.
Bu halda məktəb proqramlarının hazırlanması, tədrisin təşkili və şagirdlərin biliklərinin qiymətləndirilməsi vahid idarəetmə çərçivəsində koordinasiya oluna bilər.
Belə modelin tərəfdarları hesab edə bilərlər ki, bu, proqramlarla imtahanlar arasında uyğunsuzluqların aradan qaldırılmasına, qərarların daha çevik qəbul edilməsinə və resurslardan səmərəli istifadəyə şərait yaradar.
Digər tərəfdən, iki qurum arasında məlumat mübadiləsinin və institusional koordinasiyanın gücləndirilməsi də mühüm üstünlük ola bilər.
Lakin bütün bu nəticələr struktur dəyişikliyinin necə həyata keçirilməsindən asılıdır. Qurumların birləşdirilməsi öz-özlüyündə təhsilin keyfiyyətinin yüksəlməsinə təminat vermir.
DİM-in müstəqilliyi niyə vacibdir?
Məsələnin digər tərəfi imtahanların obyektivliyidir.
Azərbaycanda mərkəzləşdirilmiş qəbul imtahanları sistemi uzun illər ərzində formalaşıb. Bu sistemin əsas üstünlüklərindən biri qəbul prosesində vahid qaydaların tətbiqi, nəticələrin ölçülə bilməsi və şəffaflığın təmin edilməsidir.
DİM-in təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini tənzimləyən nazirlikdən ayrı olması qiymətləndirmənin institusional müstəqilliyini qoruyan amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Əgər imtahanları keçirən qurum da birbaşa təhsil sistemini idarə edən nazirliyin tabeliyində fəaliyyət göstərərsə, obyektiv qiymətləndirmənin necə təmin ediləcəyi sualı ortaya çıxacaq.
Bu baxımdan mümkün birləşmə zamanı imtahanların təşkilinə, nəticələrin yoxlanılmasına və apellyasiya proseslərinə müstəqil nəzarət mexanizmlərinin saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
DİM yalnız təhsil imtahanları ilə məşğul olmur
Mümkün struktur dəyişikliyinin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri də DİM-in səlahiyyətlərinin yalnız təhsil sahəsi ilə məhdudlaşmamasıdır.
Mərkəz ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrinə qəbul imtahanları ilə yanaşı, dövlət qulluğuna qəbul üzrə test imtahanlarını da təşkil edir.
Bu isə o deməkdir ki, DİM bütövlükdə Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə verilərsə, dövlət qulluğuna qəbul mexanizminin hansı qurum tərəfindən idarə olunacağı da ayrıca müəyyənləşdirilməlidir.
Alternativ olaraq təhsillə bağlı qiymətləndirmə funksiyalarının nazirliyin tabeliyinə verilməsi, dövlət qulluğuna qəbul imtahanlarının isə başqa institusional mexanizm əsasında saxlanılması nəzərdən keçirilə bilər.
Məleykə Abbaszadədən sonra yeni mərhələ başlayır?
Məleykə Abbaszadənin DİM rəhbərliyindən ayrılması ilk növbədə kadr dəyişikliyidir. Bunun daha geniş struktur islahatlarına yol açıb-açmayacağı hələ məlum deyil.
Ancaq bu dəyişiklik Azərbaycanda imtahan sisteminin gələcək modeli barədə müzakirə aparmaq üçün yeni imkan yaradır.
Əsas sual yalnız DİM-in kimə tabe olması deyil, mövcud sistemin təhsilin keyfiyyətinə, şagirdlərin bilik səviyyəsinə və ali məktəblərə qəbul prosesinə nə dərəcədə effektiv xidmət etməsidir.
Bəlkə də müzakirələrə məhz buradan başlamaq lazımdır: Tədrislə qiymətləndirmə arasındakı problemləri həll etmək üçün qurumları birləşdirmək lazımdır, yoxsa onların əməkdaşlığını gücləndirmək kifayətdir?
BakuPost