İran Türkiyəyə ballistik raket atdı: Ankaraya nəyin “mesajı” verilir?

Bakupost.az xəbər verir ki, bu sözləri Sürixdə yaşayan azərbaycanlı jurnalist Elbəyi Həsənli qeyd edib.

“Bu hadisə ilk baxışdan sadə hərbi xəbər kimi görünə bilər. Lakin əslində o, regionun strateji xəritəsində üç fərqli ehtimalın qapısını açır. Bu ehtimalların hər biri isə Yaxın Şərq müharibəsinin gələcək trayektoriyasını dəyişə biləcək qədər ciddi məna daşıyır.

Birinci ehtimal budur ki, raketin hədəfi Türkiyə olmayıb. Müasir ballistik raketlər çox zaman geniş trayektoriya ilə hərəkət edir və onların marşrutu bir neçə ölkənin hava məkanından keçə bilər. Qərb hərbi analitiklərinin bir hissəsi hesab edir ki, raketin real hədəfi Aralıq dənizində yerləşən NATO və ya ABŞ hərbi infrastrukturu ola bilərdi. Kiprdəki Britaniya bazaları, Aralıq dənizində fəaliyyət göstərən NATO gəmiləri və ya bölgədəki digər logistika mərkəzləri İranın mümkün hədəfləri sırasına daxildir. Bu halda Türkiyə sadəcə raketin uçuş trayektoriyası üzərində yerləşən ölkə olur.

İkinci ehtimal daha texniki xarakter daşıyır.

Müharibə şəraitində raketlərin istiqamət səhvləri nadir hadisə deyil. Hədəf koordinatlarının yanlış daxil edilməsi, elektron mübarizə vasitələrinin təsiri və ya sadəcə sistem xətası raketin planlaşdırılan marşrutdan kənara çıxmasına səbəb ola bilər. Qərb təhlükəsizlik ekspertləri belə halları “overshoot” və ya “trajectory deviation” kimi xarakterizə edir. Bu versiya doğru olarsa, İranın Türkiyəni vurmaq niyyəti olmayıb və hadisə sadəcə müharibənin texniki səhvlərindən biridir.

Lakin üçüncü ehtimal daha siyasi və daha narahatedici görünür. Bəzi türk analitiklər hesab edir ki, İran bu addımla Türkiyəyə dolayı mesaj göndərmək istəyib. Çünki Türkiyə NATO üzvüdür və onun ərazisində NATO-nun erkən xəbərdarlıq sistemləri fəaliyyət göstərir. Malatyada yerləşən radar sistemi İran ballistik raketlərinin izlənilməsi üçün qurulmuş qlobal müdafiə şəbəkəsinin bir hissəsidir. Bu səbəbdən İran strateqləri Türkiyəni yalnız regional aktor kimi deyil, NATO təhlükəsizlik arxitekturasının mühüm komponenti kimi görürlər. Raketin bu istiqamətdə hərəkət etməsi isə Tehran tərəfindən verilmiş geosiyasi siqnal kimi şərh oluna bilər”, - o bildirib.

E.Həsənli vurğulayıb ki, Ankara hələlik ehtiyatlı danışır:

“Türkiyə rəsmiləri raketin Türkiyə istiqamətində uçduğunu təsdiqləsələr də, hadisənin qəsdən edilib-edilmədiyi barədə açıq hökm vermirlər. Diplomatik dildə bu, vəziyyəti diqqətlə izləmək və tələsik nəticə çıxarmamaq deməkdir. Çünki yanlış qiymətləndirmə regionu daha böyük müharibəyə sürükləyə bilər.

Əslində bu hadisənin ən ciddi tərəfi raketin vurulmasında deyil, onun vurulmasaydı nə baş verəcəyindədir. Əgər raket Türkiyə ərazisinə düşsəydi, NATO tarixinin ən təhlükəli ssenarilərindən biri gündəmə gələ bilərdi. NATO-nun kollektiv müdafiə prinsipi olan beşinci maddə müzakirə mövzusuna çevrilərdi və regional müharibə bir anda qlobal qarşıdurmaya transformasiya olardı.

Bu səbəbdən Aralıq dənizi üzərində vurulan raket sadəcə bir hərbi obyekt deyil. O, eyni zamanda qarşısı alınmış bir eskalasiyadır. Müharibələrin tarixində bəzən ən böyük hadisələr baş verənlər deyil, baş verməyənlər olur.

İranın Türkiyəni məqsədli vurmaq istəyib-istəmədiyi hələ də açıq sualdır. Ancaq bir fakt artıq aydındır: Yaxın Şərqdə müharibə artıq sərhədləri tanımır. Raketlərin uçuş trayektoriyası kimi siyasətin trayektoriyası da dəyişir. Və bu trayektoriyanın harada bitəcəyini indi heç kim tam əminliklə deyə bilmir”.