Ru
12:41 / 20 Noyabr 2026

21 günlük məzuniyyəti pulla əvəzləmək olmayacaq - Mühüm açıqlama

 21 günlük məzuniyyəti pulla əvəzləmək olmayacaq - Mühüm açıqlama
Eye

Azərbaycanda əmək münasibətlərinin tənzimlənməsi ilə bağlı bir sıra yeniliklərin tətbiqi nəzərdə tutulur. Belə ki, minimum saatlıq əməkhaqqı sisteminin tətbiqi, əməkhaqqı ödənişlərinin elektronlaşdırılması və işçilərin məzuniyyət hüququnun təmin edilməsi ilə bağlı Əmək Məcəlləsinə dəyişikliklər təklif olunur. Hazırda Milli Məclisdə müzakirə olunan bu dəyişikliklərin əmək bazarına, işçilərin sosial təminatına və işəgötürənlərin fəaliyyətinə necə təsir edəcəyi hər kəsə maraqlıdır.

Mövzu ilə bağlı "Bakupost"a əmək hüququ üzrə ekspert Etibar Qarayev bildirib ki, Əmək Məcəlləsinə təklif olunan dəyişikliklər işçilərin minimum əməkhaqqı təminatının gücləndirilməsinə, ödənişlərin şəffaflaşdırılmasına və məzuniyyət hüququndan faktiki istifadənin qorunmasına xidmət edir.

Onun sözlərinə görə, işəgötürənlər üçün isə əməkhaqqının hesablanmasının, ödənilməsinin və işçi qüvvəsinin planlaşdırılmasının daha aydın qaydalar əsasında təşkilinə imkan yarada bilər.

Ekspert qeyd edib ki, hazırda söhbət qüvvəyə minmiş qanunvericilik normalarından deyil, müzakirəyə çıxarılmış qanun layihəsindən gedir. Layihə Milli Məclisin 17 noyabr 2026-cı il tarixli iclasında birinci oxunuşda qəbul edilib:

"Saatlıq əməkhaqqı ilə bağlı əsas yenilik qısamüddətli və natamam məşğulluq üçün ayrıca minimum ödəniş təminatının müəyyənləşdirilməsidir. Əmək Məcəlləsinin 154-cü maddəsinə təklif olunan əlavələrə əsasən, təsdiqlənəcək iqtisadi fəaliyyət növləri üzrə iş yerlərində bir aydan az müddətə əmək müqaviləsi bağlandıqda, yaxud həftəlik iş vaxtı 20 saat və ya daha az müəyyən edildikdə saatlıq əməkhaqqı tətbiq olunacaq. İkinci halın mətnində tətbiq konkret fəaliyyət siyahısı ilə məhdudlaşdırılmır. Büdcədən maliyyələşdirilən müəssisələrdə isə bunun müvafiq əməyin ödənilməsi sistemində nəzərdə tutulması tələb olunur. 155-ci maddəyə təklif olunan dəyişikliklərə görə, minimum saatlıq əməkhaqqı minimum aylıq əməkhaqqından hesablanan saatlıq tarifdən daha yüksək müəyyənləşdirilməlidir. Layihədə konkret manat məbləği göstərilmir. Bu yanaşma az saat işləyən və qısamüddətli məşğulluqda olan şəxslərin hər iş saatına görə minimum təminatını gücləndirir. Gündəlik iş bir saatdan az olduqda ən azı minimum saatlıq əməkhaqqı ödəniləcək, növbəti natamam saat isə tam saat sayılacaq. Məsələn, 2 saat 15 dəqiqəlik iş 3 saat kimi nəzərə alınacaq. Bu mexanizm tələbələrin, ailə vəzifələri olan şəxslərin və tam iş günü işləmək imkanı məhdud olan insanların rəsmi məşğulluğa çıxışını asanlaşdıra bilər. İşəgötürən də işin həcminə uyğun işçi cəlb etmək və əmək xərclərini əvvəlcədən hesablamaq imkanı qazanacaq. Lakin işçinin aylıq qazancı işlədiyi saatların sayından asılı qalacağından, dəyişiklik bütün işçilərin aylıq gəlirinin mütləq artacağı anlamına gəlmir".

Ekspertin sözlərinə görə, saatlıq ödənişin səmərəsi faktiki iş vaxtının düzgün qeydə alınmasından asılı olacaq:

"Əmək Məcəlləsinin 102-ci maddəsi artıq işəgötürəndən iş vaxtının və artıq işlənmiş saatların dəqiq uçotunu tələb edir. 94-cü maddəyə əsasən, natamam iş vaxtı işçinin əmək hüquqlarını məhdudlaşdırmır. Vaxtamuzd sistemdə qanunla iş vaxtından artıq sayılan əməyin hər saatı üçün 165-ci maddədə nəzərdə tutulan azı ikiqat tarif təminatı da saxlanılır. Əməkhaqqı ödənişlərinin elektronlaşdırılmasında əsas üstünlük müqavilədə göstərilən məbləğlə faktiki ödənilən vəsait arasında yoxlanıla bilən əlaqənin yaradılmasıdır. Nazirliyin açıqlamasına görə, nəzərdə tutulan mexanizm əməkhaqqının yalnız rəsmiləşdirilməsini deyil, faktiki ödənilməsini də elektron məlumatlar əsasında izləməyə imkan verəcək. Bu, gecikmələrin və natamam ödənişlərin aşkarlanmasını asanlaşdıra, əməkhaqqı mübahisələrində tərəflərin sübut imkanlarını yaxşılaşdıra bilər. 174-cü maddəyə təklif olunan dəyişikliklər ödənişlərin işçinin müəyyən etdiyi hesaba köçürülməsini və həmin köçürülmə ilə bağlı işçinin xərc çəkməməsini nəzərdə tutur. Eyni zamanda, qanunla yol verilən nağd ödənişlərə aid müddəa saxlanılır. Buna görə yeniliyi bütün nağd əməkhaqqı ödənişlərinin istisnasız ləğvi kimi təqdim etmək düzgün olmaz. İşçinin əməkhaqqı və tutulmalar barədə məlumat almaq hüququ hazırda da mövcuddur. Elektron əmək müqavilələri üzrə bu məlumatların elektron kabinet vasitəsilə təqdim olunması 173-cü maddənin 5-ci hissəsində nəzərdə tutulur. Yenilik faktiki ödənişlərin vahid sistem vasitəsilə izlənilməsi imkanlarının genişləndirilməsidir. İşəgötürənlər üçün isə hesabatlılığın sadələşdirilməsi, vergi və sosial sığorta məlumatlarının daha operativ formalaşdırılması, müəyyən hesablamaların avtomatlaşdırılması hədəflənir. Bu üstünlüklərin reallaşması tətbiq qaydalarından və sistemlərin işləməsindən asılı olacaq".

Ekspert əlavə edib ki, qanun layihəsində elektron informasiya sistemində yarana biləcək texniki problemlərlə bağlı da müddəa nəzərdə tutulub:

"Əmək Məcəlləsinin 172-ci maddəsinin "Qeyd" hissəsinə elektron informasiya sistemində yaranan texniki problemlərin də istisna halı kimi əlavə edilməsi təklif olunur. Bu, işəgötürənin təqsiri ilə gecikməyə görə nəzərdə tutulan gündəlik azı 1 faizlik ödəncin tətbiqinə təsir göstərə bilər. İstisnanın tətbiqi zamanı gecikmənin həqiqətən işəgötürəndən asılı olmayan səbəbdən yaranması qiymətləndirilməlidir. Texniki nasazlıq işçinin əsas əməkhaqqını almaq hüququnu və işəgötürənin həmin borcu ödəmək öhdəliyini aradan qaldırmır.Elektronlaşdırmanın sosial təminata müsbət təsiri əməkhaqqının tam rəsmiləşdirilməsi və müvafiq sosial sığorta haqlarının düzgün ödənilməsi ilə bağlıdır. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanun fərdi hesabda formalaşan pensiya kapitalını və pensiyanın sığorta hissəsini ödənilmiş sosial sığorta haqları ilə əlaqələndirir. Buna görə gizlədilən əməkhaqqının rəsmiləşdirilməsi gələcək pensiya təminatını yaxşılaşdıra bilər. Təkcə ödənişin elektron aparılması isə avtomatik pensiya artımı yaratmır".

E.Qarayevin sözlərinə görə, qanun layihəsində işçilər üçün nəzərdə tutulan digər mühüm dəyişiklik məzuniyyət hüququnun faktiki təmin edilməsi ilə bağlıdır. Təklifə əsasən, əmək münasibətləri davam etdiyi müddətdə 21 günlük minimum əmək məzuniyyətinin pul kompensasiyası ilə əvəzlənməsinə yol verilməyəcək:

"İstifadə edilməmiş və növbəti ilə keçirilməmiş digər məzuniyyət hissəsinə görə isə işçinin yazılı ərizəsi əsasında kompensasiya mümkün olacaq. Məsələn, 30 günlük məzuniyyət hüququ olan işçi 21 gündən istifadə edərsə, qalan 9 gün göstərilən şərtlərlə kompensasiya oluna bilər. Əmək müqaviləsinə xitam verilərkən istifadə edilməmiş məzuniyyətin kompensasiya edilməsi saxlanılır. Bu yanaşmanın hüquqi əsası istirahət hüququnun məqsədidir: işçiyə sağlamlığını və əmək qabiliyyətini bərpa etmək üçün vaxt verilməsi. Azərbaycanın ratifikasiya etdiyi BƏT-in 132 nömrəli Konvensiyasının 12-ci maddəsi də minimum illik ödənişli məzuniyyətdən kompensasiya müqabilində və ya başqa formada imtina barədə razılaşmaların qadağan edilməsini, yaxud etibarsız sayılmasını nəzərdə tutur. Məzuniyyətin işçinin razılığı ilə başqa vaxta keçirilməsi hazırkı qanunvericilikdə də mövcuddur. Layihə bu əsasları sistemləşdirir və kompensasiya qaydaları ilə əlaqələndirir. İşəgötürən üçün bunun praktik nəticəsi məzuniyyət cədvəllərinin və işçilərin əvəzlənməsinin daha diqqətlə planlaşdırılması olacaq. Keçid müddəasına görə, 21 günlük minimumun kompensasiya ilə əvəzlənməsinə qoyulan yeni məhdudiyyət qanun qüvvəyə minənədək başa çatmış iş illərinə tətbiq edilməyəcək".

Ekspert işdən çıxma zamanı istifadə edilməmiş əlavə məzuniyyətlərə görə kompensasiya məsələsinə də aydınlıq gətirib. Bildirib ki, bu sahədə artıq Konstitusiya Məhkəməsinin 18 fevral 2026-cı il tarixli qərarı ilə formalaşdırılmış hüquqi mövqe nəzərə alınmalıdır:

"Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı ilə Əmək Məcəlləsinin 115–117 və 118-1-ci maddələrində nəzərdə tutulan əlavə məzuniyyətlərə görə kompensasiyanı istisna edən müddəanın tətbiqi dayandırılıb. Təklif olunan qanun layihəsi isə 144-cü maddənin mətnini bu hüquqi mövqeyə uyğunlaşdırır.Qərarın qüvvəyə minməsindən sonrakı xitam münasibətlərinə və həmin vaxt məhkəmələrdə olan müvafiq işlərə şamil olunması da nəzərə alınmalıdır. Hüquqların qorunması mövcud məsuliyyət mexanizmləri ilə də təmin edilir. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.4-cü maddəsi əmək və məzuniyyət haqlarının, ezamiyyə xərclərinin, müavinət və digər əmək ödənişlərinin qanunvericiliyə uyğun ödənilməməsinə və ya natamam ödənilməsinə görə məsuliyyət müəyyən edir. 192.5-ci maddəyə əsasən, məzuniyyət hüququnun pozulması, məzuniyyətin verilməməsi və müəyyən edilmiş kompensasiyanın ödənilməməsi vəzifəli şəxslər üçün 1 500–2 000 manat cəriməyə səbəb olur".

Etibar Qarayev hesab edir ki, təklif olunan dəyişikliklər əmək münasibətlərində şəffaflığın artırılması və işçilərin hüquqlarının müdafiəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşısa da, onların effektivliyi tətbiq mexanizmlərindən asılı olacaq:

"Faktiki işlənmiş saatlar az göstərilərsə və ya işçi məzuniyyətdə rəsmiləşdirilib işlədilərsə, elektron sistem həmin pozuntunu təkbaşına aradan qaldırmayacaq. Dürüst uçot, işçinin məlumatlara çıxışı və təsirli nəzarət birlikdə təmin olunduqda həm işçilərin hüquqlarının müdafiəsi, həm də qanuna əməl edən işəgötürənlər üçün daha ədalətli rəqabət şəraiti güclənə bilər. Layihənin hazırkı redaksiyasında saatlıq əməkhaqqı sisteminin 1 mart 2027-ci ildən, elektron ödəniş mexanizminin 1 aprel 2027-ci ildən, göstərilən əsas məzuniyyət dəyişikliklərinin isə qanunun dərc edildiyi gündən qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulur. Bunlar yekun qəbul olunacaq qanunla dəqiqləşəcək tarixlərdir".

Lalə, BakuPost


Şərhlər
This site is protected by reCAPTCHA.
Facebook
Bizi facebook-da izləyin
Tiktok
Bizi tiktok-da izləyin
Youtube
Bizi youtube-da izləyin
Son xəbərlər
Çox oxunanlar