İran əməliyyatının gizli məqsədi – Azərbaycan strateji xəttin mərkəzindədir

ABŞ-nin İrana qarşı hərbi addımlarının arxasında rəsmi bəyanatlardan daha geniş geosiyasi planın dayandığı iddia olunur.

Bakupost.az xəbər verir ki, bu iddianı Rusiya İqtisad Universitetinin siyasi təhlil və sosial-psixoloji proseslər kafedrasının dosenti, hərbi ekspert Aleksandr Perenjiyev “Lenta.ru”ya açıqlamasında səsləndirib.

Onun sözlərinə görə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın İrana qarşı atdığı addımlar qısamüddətli taktiki əməliyyat deyil, daha böyük və uzunmüddətli geosiyasi qarşıdurmanın tərkib hissəsidir. Ekspert hesab edir ki, Vaşinqtonun əsas hədəfi Avrasiya məkanında strateji nəzarəti ələ keçirməkdir.

Perenjiyev qeyd edir ki, ABŞ geosiyasi nəzəriyyədə “Hartlend” adlandırılan mərkəzi Avrasiya zonasına nəzarəti əsas prioritet sayır. Onun fikrincə, ““Hartlend”ə sahib olan dünyaya sahib olar” tezisi Vaşinqtonun strateji baxışında mühüm yer tutur. Bu baxımdan İrana qarşı əməliyyat daha geniş nəzarət zolağı formalaşdırmaq cəhdinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Ekspertin iddiasına görə, ABŞ-nin zərbələri təkcə İranın nüvə proqramı ilə bağlı deyil. Məqsədlərdən biri də Rusiya, İran və digər ölkələrin iştirak etdiyi “Şimal–Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinə zərbə vurmaqdır. Bu layihə Hind okeanı ilə Rusiya və Şimali Avropa arasında alternativ quru-logistika xətti formalaşdırmağı nəzərdə tutur və Qərb üçün arzuolunan marşrut hesab edilmir.

Bununla yanaşı, Perenjiyev ABŞ-nin Transxəzər nəqliyyat dəhlizinə də xüsusi diqqət yetirdiyini bildirir. Çin–Qazaxıstan–Azərbaycan–Gürcüstan–Türkiyə–Avropa xətti üzrə uzanan bu marşrut Orta Dəhliz kimi tanınır və son illərdə qlobal ticarət sistemində əhəmiyyətini ciddi şəkildə artırıb. Ekspert hesab edir ki, Vaşinqton bu marşrut üzərində təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışır.

Məhz bu məqamda Azərbaycanın rolu xüsusi önəm daşıyır. Xəzər hövzəsi ilə Qara dəniz və Aralıq dənizi arasında körpü rolunu oynayan Azərbaycan Orta Dəhlizin əsas logistika mərkəzlərindən biridir. Bakı limanı, dəmir yolu infrastrukturu və regional enerji layihələri ölkəni Avrasiya nəqliyyat arxitekturasında açar dövlətə çevirib. Bu səbəbdən bölgədə baş verən geosiyasi proseslər Azərbaycanın strateji çəkisini daha da artırır.
Ekspert həmçinin iddia edir ki, əgər “Şimal–Cənub” dəhlizi sıradan çıxarılsa, alternativ marşrut kimi Əfqanıstan üzərindən Hindistana çıxış variantı gündəmə gələ bilər. Onun fikrincə, Əfqanıstan ətrafında yaşanan proseslər də məhz nəqliyyat dəhlizləri uğrunda rəqabətin tərkib hissəsidir.

Perenjiyev hadisələri “nəqliyyat dəhlizləri uğrunda hərbi mərhələyə keçən mübarizə” kimi xarakterizə edir. O bildirir ki, dəniz kommunikasiya xətləri artıq Qərbin nəzarətindədir və indi əsas mübarizə quru marşrutları üzərində gedir. Məqsəd isə Rusiya və Çinin iqtisadi manevr imkanlarını məhdudlaşdırmaqdır.

Ekspert əlavə edir ki, əgər ABŞ bu strategiyada uğur qazanarsa, növbəti mərhələdə Rusiya qarşısında Arktika resursları və digər strateji məsələlərlə bağlı şərtlər irəli sürə bilər. Onun sözlərinə görə, Ukrayna münaqişəsi, İran ətrafındakı gərginlik, Arktika məsələsi və hətta Qrenlandiya ilə bağlı bəyanatlar vahid geosiyasi zəncirin halqaları kimi qiymətləndirilməlidir.

Beləliklə, ekspertin yanaşmasına görə, İrana qarşı əməliyyat təkcə regional məsələ deyil, Avrasiyada nəqliyyat və enerji marşrutları üzərində nəzarət uğrunda gedən genişmiqyaslı mübarizənin tərkib hissəsidir. Bu kontekstdə Azərbaycan həm Orta Dəhlizin mərkəzi iştirakçısı, həm də Şimal-Cənub marşrutunun əsas halqalarından biri kimi yeni geosiyasi reallıqlarda strateji əhəmiyyətini daha da artırır.

Cavid, BakuPost