İş saatı dəyişir, tıxacdan canımız qurtaracaqmı?

Dövlət qurumlarında iş rejiminin üç fərqli saat üzrə təşkil edilməsinə başlanılır: 08:00-17:00, 09:00-18:00 və 09:30-18:30. Bu dəyişikliklə əsas məqsədlərdən biri nəqliyyat sıxlığını azaltmaqdır.

Mövzu ilə bağlı nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Elməddin Muradlı “Bakupost”a bildirib ki, dəyişkən iş qrafiki ilə bağlı məsələ dövlət proqramında öz əksini tapıb və bunun müəyyən qədər təsirləri olacaq. Onun sözlərinə görə, tıxacla mübarizədə iş və dərs saatlarının dəyişdirilməsi tətbiq olunan üsullardan biridir.

Ekspert qeyd edib ki, bununla bağlı ümumilikdə ciddi təhlillər aparılmalıdır. Nə qədər dövlət və özəl müəssisənin olduğu, həmin müəssisələrdə işçi axınının nə qədər təşkil etdiyi, nazirliklərdə və digər qurumlarda çalışan bütün işçilərin işə gəlməsinin zəruri olub-olmaması, onların kənardan, yəni evdən işləyib-işləyə bilməsi və iş saatlarının dəyişdirilməsinin hansı effekti verə biləcəyi araşdırılmalıdır.

E.Muradlı hesab edir ki, kabinetdə oturub qərar verməklə məsələ həll oluna bilməz. Məsələn, SOCAR-ın işçilərinin bir hissəsinin saat 09:00-da, digər hissəsinin 08:00-da, başqa hissəsinin isə 08:30-da işə gəlməsi və axşam saatlarında da yarım saat fərqlə 17:00, 17:30 və 18:00-da işdən çıxması kimi qərarların əks təsirləri də ola bilər. Buna görə də əvvəlcə ciddi təhlil aparılmalı, məsələn, SOCAR-ın hansı idarəsindən başlamağın daha məqsədəuyğun olduğu müəyyənləşdirilməlidir.

Ekspert bildirib ki, digər idarə, təşkilat və müəssisələrdə çalışan insanların bir hissəsinin ictimai nəqliyyatla daşınmasının effektiv olub-olmayacağı da araşdırılmalıdır. Məsələn, avtobusların konkret bir məntəqədən, hansısa metro çıxışından işçiləri götürüb işə aparması, axşam isə yenidən həmin nöqtəyə gətirməsi mümkündürmü? Bu avtobuslar və mikroavtobuslar işçiləri daşıyarkən avtobus zolağına daxil ola bilərmi? Muradlının sözlərinə görə, burada nəzərə alınmalı çoxlu vacib məsələlər var və problemin yalnız bir qərarla həll edilməsi mümkün deyil.

Dərs saatlarının dəyişdirilməsinə gəlincə, ekspert bunun da müəyyən hallarda nəzərə alınmalı olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, xüsusilə şəhərin mərkəzində yerləşən məktəblər nəzərə alınmalıdır. Məsələn, Xəzər rayonunda hansısa məktəbin dərs saatını dəyişdirməyin tıxac baxımından ciddi mənası yoxdur.

E.Muradlı Elm və Təhsil naziri Emin Əmrullayevin səsləndirdiyi fikrə də toxunub. O bildirib ki, bəzi insanlar bu fikirləri lağlağı obyektinə çevirirlər. Ekspertin sözlərinə görə, nazirin yanaşması belədir: kimsə çayın əks tərəfində ev tikirsə, dövlət məcbur qalıb onun üçün körpü çəkməməli, həmin şəxsi evini çayın bu tərəfində tikməyə yönləndirməlidir.

Ekspert hesab edir ki, dərs məsələsində də yanaşma buna bənzəyir. İnsan Xırdalanda yaşayıb Bayıldakı Landau məktəbinə uşağını qoyur ki, yaxşı təhsil alsın və ya "Xalqlar Dostluğu"ndan "İçərişəhər" metrosuna uşaq gətirir. Burada Elm və Təhsil Nazirliyinə sual vermək lazımdır: məktəblərdə təhsilin keyfiyyəti eynidirmi?

E.Muradlının sözlərinə görə, nazirlik bunun eyni olduğunu deyə bilər. Müəllimlərin sertifikasiyadan keçirilməsi və digər tədbirlər nəticəsində müəllimlərin bilik səviyyəsinin yüksəldiyi bildirilir. Lakin praktika göstərir ki, bütün təhsil müəssisələrində təhsilin səviyyəsi və nizam-intizam eyni deyil. Buna görə də valideynlər daha yaxşı məktəblərə üstünlük verməyə məcbur qalırlar.

İş yerlərinə gəlincə, ekspert bildirib ki, bütün şirkət rəhbərlərinə və idarə-müəssisə rəhbərlərinə onlayn iş rejimi təklif olunsa, onlar bunu müsbət qarşılayacaqlarını deyə bilərlər. Lakin qərarın icrası zamanı “sənəddə yazılıb, amma sən yenə də işdə olmalısan” yanaşması ortaya çıxa bilər.

Onun sözlərinə görə, bu halda rəhbərin tapşırığı qanundan üstün tutulur. Hansısa nazir, komitə sədri və ya müəssisə rəhbəri özünü daha üstün hesab edərək işçinin sənəddə nəzərdə tutulan rejimə deyil, onun tələb etdiyi rejimə uyğun işləməsini istəyə bilər. Burada əsas məsələ isə buna kimin və necə nəzarət edəcəyidir.

Ekspert qeyd edib ki, həmin müəssisənin işçilərinin həqiqətən işə gəlməyib onlayn işləyib-işləmədiyinə və ya işə 08:00-da deyil, 08:30-da gəlib-gəlmədiyinə nəzarət mexanizmi olmalıdır. İşçinin qeydiyyatdan keçdiyi saata baxmaq mümkündürmü? Əmək Müfəttişliyi Xidməti bu qaydalara əməl olunmasına nə.dərəcədə nəzarət edə biləcək? Bu kimi suallar ortaya çıxır.

E.Muradlı bildirib ki, bəzi hallarda qurumlar nəzarət etmək istəyən müfəttişə “mənim işçimin nə vaxt gəlib-getməsinin sənə nə aidiyyəti var?” yanaşması göstərə bilər.

Ekspert hesab edir ki, Azərbaycan reallığında bəzən qərarlar kağız üzərində qalır, bəzi məmurların hökmü isə həmin qərarlardan üstün tutulur. Özəl müəssisələrdə də oxşar vəziyyət yarana bilər. Şirkət rəhbəri işçiyə maaş verdiyini və onun işə gəlməli olduğunu deyə bilər. İş saatlarının dəyişdirilməsinin şirkət üçün itki yaratdığını düşünən rəhbər isə dövlətin bu itkini kompensasiya etməli olduğunu söyləyə bilər.

E.Muradlının fikrincə, bütün bunların kökündə daha ciddi bir addım dayanır: bölgələrin inkişaf etdirilməsi. O hesab edir ki, hazırda tıxacla mübarizə üçün atılan bu addımlar uzunmüddətli perspektiv üçün nəzərdə tutulmayıb. Onun fikrincə, 5 ildən sonra da, 10 ildən sonra da eyni vəziyyət yarana bilər.

Ekspert bildirib ki, bölgələr inkişaf etməlidir. Kəndlər və rayonlar boşalıb, orada əsasən yaşlı insanlar yaşayır. Gənclər isə iş üçün Bakıya gəlirlər. Muradlının sözlərinə görə, Bakıda iş yerlərinin olması normaldır, lakin bölgələrdə işçilərə daha yüksək maaş vermək, kommunal xərcləri daha aşağı səviyyədə saxlamaq və təsərrüfatın inkişafına daha böyük dəstək göstərmək mümkündür.

Onun sözlərinə görə, insanlar Bakıda kirayə, qaz və işıq xərclərinin yüksək olduğunu nəzərə alaraq, Şirvanda, Beyləqanda və ya İsmayıllıda yaşamağın onlar üçün daha sərfəli olduğunu görməlidirlər. Bunun üçün bölgələrdə həm iş yerləri açılmalı, həm də insanları orada qalmağa cəlb edən digər imkanlar yaradılmalıdır.

Ekspert qeyd edib ki, hazırda bölgələrdə insanları cəlb edən kifayət qədər imkan yoxdur. Əyləncə mərkəzləri, istirahət məkanları və böyük mağazaların əksəriyyəti Bakıda yerləşir. Buna görə də insanlar Bakıya axın edir. Məsələn, Yeni il gecəsi atəşfəşanlığı izləmək üçün bölgələrdən insanlar Bakıya, xüsusilə bulvar və "Neftçilər" prospektinə gəlirlər və nəticədə həmin ərazi iflic olur.

E.Muradlının fikrincə, bölgələrdə də bu cür imkanlar yaradılmalı və həmin ərazilər inkişaf etdirilməlidir. İnsan normal işlə təmin olunmalı, normal qazancı olmalı, nəqliyyat və logistika sistemi də bölgələrdə inkişaf etməlidir.

Ekspert bildirib ki, nəqliyyat sahəsində də diqqət əsasən Bakıya yönəlib. Bakıya yeni avtobus və mikroavtobuslar gətirilir, metro sistemi inkişaf etdirilir, lakin bölgələrdə vəziyyət fərqlidir. Bakıda istifadə olunan köhnə avtobuslar bölgələrə göndərilir.

E.Muradlı hesab edir ki, daim Bakıya diqqətin artırılması insanların da bölgələrdə qalmaq istəməməsinə səbəb olur. İnsanlar iş yerləri azaldıqda və problemlər yarandıqda əmlakını və təsərrüfatını sataraq Bakıya gəlirlər.

Onun sözlərinə görə, bu vəziyyətdə iş və dərs saatlarının dəyişdirilməsi əsas problemi həll etməyəcək. Dövlət tərəfindən daha ciddi, əsaslı və insanları bölgələrdə yaşamağa cəlb edən addımlar atılmalıdır.