Xəzər dənizinin dəyişdirilməsi – Qazaxıstan və Azərbaycan Mərkəzi Asiyanın ekoloji gələcəyini formalaşdırır

“Asiya Mərkəzində artan ekoloji təzyiqlərlə əlaqədar Qazaxıstan Ekologiya və Təbii Resurslar Nazirliyi Astanada 2026-cı il 22–24 aprel tarixində “Regional Ekoloji Zirvə” (VER 2026) adlı beynəlxalq tədbirinin keçiriləcəyini elan edib. Zirvə, bölgə dövlətlərinin hökumət nümayəndələri, beynəlxalq təşkilatlar, inkişaf institutları, şirkətlər, vətəndaş cəmiyyəti və ekspert icmalarını bir araya gətirərək regional iqlim və ətraf mühit problemlərinə həllər tapmaq məqsədi daşıyacaq”.

Bakupost.az xəbər verir ki, bu sözlər Cozef Poderatinin qələmə aldığı və İtaliya mediasında dərc olunan məqalədə qeyd olunur.

Müəllif qeyd edir ki, tədbirin hazırlıqları 2025-ci ildə Asiya Mərkəzi və Avropada aparılan konsultasiyalar, həmçinin BMT platformalarında, o cümlədən COP30 və BMT Ətraf Mühit Assambleyasında həyata keçirilib. Bu müzakirələr nəticəsində zirvə üçün yenilənmiş konsept, birgə bəyanat layihəsi və 20-dən çox regional təşəbbüs təsdiqlənib:

“Asiya Mərkəzində su ehtiyatlarının azalması və quraq ərazilərin ekosistemlərinin pozulması kimi ekoloji problemlər mövcuddur və region dövlətləri bu təzyiqlərin qarşılıqlı əlaqəli olduğunu qəbul edir. Qazaxıstan və qonşu ölkələr bu məsələlərin həllində liderlik rolunu üzərlərinə götürərək regional əməkdaşlıq və inteqrasiyanı gücləndirirlər”.

Cozef Poderati yazır ki, bu çərçivədə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) vasitəsilə ekoloji təşəbbüslər və yaşıl texnologiyaların tətbiqi təşviq olunur: “2025-ci ildə Qəbələdə keçirilmiş TDT liderlər zirvəsində üzv ölkələr süni intellekt, yaşıl texnologiyalar və ağıllı istehsal sistemlərini sənaye strategiyalarına daxil etməyin vacibliyini vurğulayıblar.

Zirvənin gündəliyi səkkiz əsas istiqamətə diqqət yetirir:

1. Emissiyaların azaldılması, enerji səmərəliliyi və bərpa olunan enerji mənbələrinin genişləndirilməsi ilə iqlim keçidinə dəstək.

2. İqtisadi davamlılıq və uyğunlaşma, icmalar və ekosistemləri qorumaq.

3. Qida təhlükəsizliyi və ekosistemlərin qorunması, davamlı kənd təsərrüfatı.

4. Təbii resursların davamlı idarə olunması, Xəzər və Aral dənizlərinin qorunması.

5. Hava çirkliliyi ilə mübarizə və tullantı idarəçiliyinin yaxşılaşdırılması.

6. Yaşıl maliyyə, texnologiya transferi və Paris Sazişi çərçivəsində bazar mexanizmləri.

7. Ədalətli və inklüziv keçid, iş yerlərinin yaradılması və gender bərabərliyi.

8. Ekoloji və rəqəmsal bacarıqlar, ekoloji təhsil və süni intellektin resurs idarəçiliyində tətbiqi”.

Poderati bildirir ki, Qazaxıstan və Azərbaycan Xəzər dənizində ekoloji problemlərin həllində vacib tərəfdaş kimi çıxış edirlər. Xəzərin su səviyyəsinin qeyri-sabitliyi regional iqlim və iqtisadi inkişaf üçün ciddi təhdid yaradır. Bakı və Astana, ticarət və ekoloji məsələlərin bir-birinə bağlı olduğunu qəbul edərək, Xəzər dənizinin qorunması və infrastrukturun inkişafı sahəsində əməkdaşlığı gücləndirirlər:

“Qazaxıstanın Ekologiya və Təbii Resurslar Naziri Yerlan Nussanbayev deyib ki, ölkə və Azərbaycan süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar, su resurslarının idarəsi və bioloji müxtəlifliyin qorunması sahələrində əməkdaşlığı artırır. Bu təşəbbüslər çərçivəsində, Qazaxıstan Xəzər Dənizi Tədqiqat İnstitutu da sahilyanı dövlətlər arasında elmi əməkdaşlığı genişləndirməyə hazırdır.

Müəllif vurğulayır ki, Qazaxıstanın Xəzər dənizinin ekosistemini qorumaq üçün atdığı addımlar və Astanada keçiriləcək Regional Ekoloji Zirvə ölkəni etibarlı və uzaqgörən tərəfdaş kimi ortaya qoyur. Bu, Xəzər dənizi və ətraf region üçün strateji əhəmiyyətə malik ekoloji və iqtisadi sabitliyi təmin etmək baxımından önəmlidir.

Cavid, BakuPost