Hazır yeməklərdəki təhlükə – Yeni hesabat ciddi sağlamlıq və ekoloji riskləri üzə çıxardı

Mikrodalğalı sobalarda isidilən hazır yeməklər müasir həyatın ən praktik həllərindən biri kimi təqdim olunur. Lakin “Greenpeace International” tərəfindən yayımlanan yeni hesabat bu rahatlığın arxasında insan sağlamlığı və ətraf mühit üçün ciddi risklərin gizləndiyini ortaya qoyur. Hesabatda plastik qablaşdırmada satılan və “mikrodalgaya uyğun” etiketli hazır qidaların təhlükəsizliyi sual altına alınır.

Bakupost.az xəbər verir ki, sənəddə son illərdə aparılmış 24 elmi araşdırma təhlil edilib. Nəticələrə görə, plastik qablaşdırmada mikrodalğada qızdırılan qidalara yüz minlərlə mikro və nanoplastik hissəcik, eləcə də təhlükəli kimyəvi maddələr keçir. Bu hissəciklərin bir qismi o qədər kiçikdir ki, qan dövranına və daxili orqanlara daxil ola bilir.

“Greenpeace USA”nın rəhbərlərindən Qrem Forbes bildirir ki, istehlakçılar “mikrodalgaya uyğun” yazısını təhlükəsizlik zəmanəti kimi qəbul edir. Halbuki bu etiket əsasən qabın əriməməsinə və formasını saxlamasına işarə edir, qidaya mikroplastik və ya kimyəvi maddələrin keçdiyini göstərmir.

Araşdırmalardan birində cəmi beş dəqiqəlik mikrodalğa isidilməsi nəticəsində qidaya 326-534 min mikro və nanoplastik hissəciyin keçdiyi müəyyən edilib. Hesabatda qeyd olunur ki, plastik materialların tərkibində 4 mindən çox təhlükəli kimyəvi maddə mövcuddur və onların böyük hissəsi qida qablaşdırmasında tənzimlənmir. Bu maddələrin bir qismi xərçəng, sonsuzluq, hormonal pozuntular, ürək-damar xəstəlikləri, piylənmə və ikinci tip diabetlə əlaqələndirilir.

Risklər isidilmə şəraitindən də asılıdır. Yüksək temperatur, uzun isidilmə müddəti, köhnəlmiş plastik qablar və yağlı qidalar qidaya keçən plastik hissəciklərin və kimyəvi maddələrin miqdarını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Məsələ təkcə insan sağlamlığı ilə məhdudlaşmır. Plastik qablaşdırmalar yanacaq tullantısı hasilatından tutmuş enerji tutumlu istehsal proseslərinə və utilizasiyaya qədər ətraf mühiti çirkləndirir. Çoxqatlı plastik qabların təkrar emalı çətinləşir, parçalandıqda isə mikroplastiklər torpağa, çaylara və okeanlara yayılır, heyvanlara zərər verir və sonda yenidən qida zəncirinə qayıdır.


Avropada bu problem artıq “artan narahatlıq mənbəyi” kimi qiymətləndirilir. Avropa Qida Təhlükəsizliyi Təşkilatı (EFSA) etiraf edir ki, hazırda qida qablaşdırmasından qidaya keçən mikroplastiklər üçün konkret təhlükəsizlik hədləri mövcud deyil. EFSA mikro və nanoplastiklərin sağlamlığa təsirini qiymətləndirən geniş araşdırmanın 2027-ci ilin sonuna qədər tamamlanacağını açıqlayıb.

Statistik göstəricilər də vəziyyətin ciddiliyini ortaya qoyur. Qlobal plastik istehsalının 2050-ci ilə qədər iki dəfədən çox artacağı, bunun 36 faizinin plastik qablaşdırmaların payına düşəcəyi proqnozlaşdırılır. 2024-cü ildə dünyada 71 milyon ton hazır yemək istehsal edilib və bu, adambaşına orta hesabla 12,6 kiloqram deməkdir. Plastik qablaşdırmalı hazır yeməklər bazarının həcmi isə 2034-cü ilə qədər 300 milyard avroya yaxınlaşa bilər.

“Greenpeace” hesab edir ki, bu səbəbdən qida ilə təmasda olan plastiklər BMT-nin hazırlanmaqda olan Qlobal Plastik Sazişi çərçivəsində daha sərt nəzarətə götürülməli, təhlükəli kimyəvi maddələr isə mərhələli şəkildə tamamilə qadağan edilməlidir.

“Forbes”in sözləri ilə desək, “Risk açıqdır, zərər böyükdür və hərəkətə keçməyin vaxtı artıq çatıb”.

Cavid, BakuPost