Çernobılın 40 ili: SSRİ nüvə fəlakəti barədə həqiqəti necə gizlətdi?

Bakupost.az "Qaynarinfo"ya istinadən xəbər verir ki, britaniyalı reportyor Çarlz Bremner 26 aprel 1986-cı il partlayışından sonra hadisə yerinə gəldiyi anları "The Times" üçün danışıb.

"1986-cı ilin may ayının əvvəlində Kopılov sovxozuna çatanda Ukrayna kəndinin yaz mənzərəsi günəş işığı və çiçək açan alma ağacları ilə ideal görünürdü. Lakin şabalıd ağacının altında Qırmızı Ordunun qaranlıq tibbi çadırı bu mənzərəyə narahatlıq hissi qatırdı. Ağ xalatlı və yüksək çəkməli tibb işçiləri, Çernobılın zədələnmiş reaktorundan cəmi 17 mil (27 kilometr) məsafədə yerləşən evlərindən yeni çıxarılmış kəndli ailələrini dozimetrlərlə yoxlayırdı", deyə jurnalist bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu, soyuq müharibənin son dövrü idi. Qəza internetin mövcud olmadığı dövrdə baş verdiyi üçün sovet hakimiyyəti bütün ictimai məlumatları nəzarətdə saxlaya bilirdi:

"Mən o vaxt "Reuters" informasiya agentliyinin Moskva bürosunun rəhbəri idim. Ofisdə yalnız telefonlar və teleqraflar var idi: KQB bizi diqqətlə izləyirdi, səfərlər üçün icazələr tələb olunurdu və Qərb jurnalistləri ilə ünsiyyətə görə insanlar cəzalandırıla bilərdi".

Lakin 26 apreldə İsveç müşahidəçilərinin Ukrayna ərazisindən radiasiya sızması barədə məlumat yaymasından sonra dünya xəbər tələb edirdi.

"Biz axşama qədər 8-ə saat gözlədik, sonra Kremlin mediada 4 cümləlik açıqlaması yayımlandı. Orada Çernobılda qəza baş verdiyi, lakin "nəticələrin aradan qaldırılması üçün tədbirlər görüldüyü" deyilirdi", deyə reportyor xatırlayıb.

Beləliklə, Kreml dünyanın ən böyük nüvə fəlakətinin miqyasını gizlətməyə çalışırdı. Məlum olduğu kimi, sovet hakimiyyəti Moskvadakı rəhbərliyə belə tam məlumat verməmişdi, halbuki atmosferə ölümcül radioaktiv hissəciklər yayılırdı və dünya hələ də isti reaktor nüvəsinin peyk görüntülərinə sahib idi. Rəsmi məlumatlara görə, 2 nəfər ölüb, 240 nəfər yaralanıb, 84 min insan Çernobıl zonasından evakuasiya edilib.

Məlumatın olmaması xarici mediada minlərlə ölüm barədə şayiələrə səbəb olurdu və bunlar "antisovet təbliğatı" kimi rədd edilirdi. Xarici səfirliklər və kəşfiyyat xidmətləri kimi jurnalistlər də məlumat əldə etməyə çalışırdı.

Bremner bildirib ki, onun daxil olduğu qrup 8 mayda Kiyevə dövlət təyyarəsi ilə aparılıb və onlara hər şeyin nəzarətdə olduğu deyilib.

"İnsanlar parklarda gəzirdi və həyat zahirən normal görünürdü, amma bəzi əlamətlər bunun belə olmadığını göstərirdi. Kiyev vağzalında bilet almağa çalışan insanlar uzun növbələr yaradırdı. Küçələrdə yük maşınları yuyulurdu, məktəblər "erkən tətilə bağlanmışdı", insanlara isə pəncərələri bağlı saxlamaq tapşırılmışdı", deyə müəllif qeyd edib.

O həmçinin bildirib ki, uşaqlar dozimetrlə yoxlanılarkən həkim evakuasiya edilən hər 1000 nəfərdən yalnız üçünün xəstəxanaya yerləşdirildiyini deyib.

80 yaşlı Marına İlyiçenko isə ailə evinin fotosunu göstərərək belə deyib:

"Onlar gəlib hər şeyi izah etdilər və bizi buraya gətirdilər. Bir neçə əşya, iki-üç kiçik yorğan və yastıq götürdüm. Yeni ev tikmişdik. İtimizi orada qoymalı olduq. Bu gün evə qayıtmaq istərdim, amma bizə deyəndə qayıdacağıq".

Jurnalistlər Moskvaya qayıtdıqda ABŞ səfirliyinin ekspertləri onların geyimlərinin çirkləndiyini bildirərək onları atmağı tövsiyə ediblər.

"20 mil (32 km) radiusda evakuasiyanın gecikməsi qurbanların sayını artırdı. Rəsmi məlumatlara görə, ilk üç ayda 31 nəfər radiasiya və yanıq nəticəsində ölüb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının hesablamalarına görə, sonradan Çernobıl radiasiyası ilə bağlı xərçəngdən təxminən 4 000 nəfər həyatını itirib", deyə Bremner qeyd edib.

O, həmçinin evakuasiya edilənlər arasında 18 yaşlı bir qızın sözlərini xatırladıb:

"Əgər radiasiya güclü olsaydı, bizi çıxarardılar. Biz bunu düşünürdük, amma nə edə bilərdik?"