Müasir dünyanı hava nəqliyyatı olmadan təsəvvür etmək qeyri-mümkündür. Hava nəqliyyatı sərnişinlərin və malların tez bir zamanda mənzil başına çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Qlobal aviasiya təşkilatlarının və statistika bazalarının (məsələn, World Population Review, Eurostat, StatBase) 2025–2026-cı illər üzrə mülki hava gəmisi qeydiyyatı və əhali nisbəti məlumatlarına əsasən mülki aviasiya statistikasında (həm böyük sərnişin laynerləri, həm də kiçik fərdi/biznes aviasiyası daxil olmaqla) hər 100 min nəfərə düşən mülki təyyarə sayına görə dünya lideri ABŞ-dir. Bu ölkədə 46,000-dən çox aktiv mülki/fərdi təyyarə qeydiyyatdadır və ona əsasən hər 100 min nəfərə təxminən 13.5 təyyarə düşür.
İkinci yerdə qərarlaşan Kanadada geniş coğrafi ərazi və əlçatmaz bölgələrə uçuş tələbi səbəbindən kiçik aviasiya çox inkişaf edib. Bu ölkədə hər 100 min nəfərə təxminən 12.2 təyyarə düşür. Malta Avropanın ən böyük lizinq və aviasiya qeydiyyat mərkəzlərindəndir. Az saylı əhalisinə rəğmən yüzlərlə mülki təyyarə rəsmi qeydiyyatdadır.
Avstraliyada fermer təsərrüfatları, fərdi nəqliyyat və tibbi aviasiya ehtiyacları üçün kiçik fərdi təyyarələrin sayı çox yüksəkdir. Sonrakı yerdə qərarlaşan İrlandiya qlobal hava gəmilərinin lizinqi (icarəsi) üzrə dünya mərkəzidir. Dünyadakı bir çox sərnişin təyyarəsi hüquqi olaraq burada qeydiyyatdan keçir.
Yeni Zelandiya adalararası nəqliyyat və kənd təsərrüfatı aviasiyasının inkişafı sayəsində adambaşına düşən nisbətdə ön sıralardadır. İsveçrə isə zəngin fərdi biznes aviasiyası və yerli elit xidmətlərin cəmləşdiyi əsas nöqtələrdən biridir.
Sıralamada 8-ci olan Avstriya həm regional istehsal (məsələn, Diamond Aircraft), həm də biznes-jet və fərdi qeydiyyatların sıxlığı ilə fərqlənir. BƏƏ isə əhalinin sayına nisbətdə böyük sərnişin donanmasına (Emirates, FlyDubai) və zəngin fərdi korporativ təyyarə parkına sahibdir.
Onluqda sonuncu yeri tutan Braziliya fərdi helikopter və kiçik fərdi təyyarə (General Aviation) donanmasına görə Latın Amerikasının lideridir.
Azərbaycanda mülki aviasiya modeli ABŞ və ya Kanada kimi "fərdi/kiçik aviasiya" (General Aviation) üzərində deyil, mərkəzləşdirilmiş dövlət və irimiqyaslı kommersiya/karqo daşımaları üzərində qurulub.
Ölkənin mülki aviasiya donanmasının əsas nüvəsini milli aviadaşıyıcı "Azərbaycan Hava Yolları" (AZAL) (təxminən 30-a yaxın aktiv sərnişin təyyarəsi və yeni sifarişlər) və regionun ən böyük yükdaşıma şirkətlərindən olan "Silk Way West Airlines" (genişgövdəli Boeing karqo təyyarələri) təşkil edir.
Azərbaycanda fərdi şəxslərin adına mülki təyyarə qeydiyyatı demək olar ki, yox dərəcəsindədir. Biznes təyyarələri (məsələn, Gulfstream tipli fərdi jetlər) əsasən xüsusi lisenziyalı holdinqlər və ya korporativ idarəetmə çərçivəsində istismar olunur.
Azərbaycanın ümumi mülki təyyarə sayı (həm sərnişin, həm karqo, həm də biznes reysləri birlikdə) təxminən 50-60 ətrafındadır. Ölkə əhalisinin 10,1 milyon nəfərdən çox olduğunu nəzərə alsaq, Azərbaycanda hər 100 min nəfərə təxminən 0.5 mülki təyyarə düşür.
Rüfət Sultan,
BakuPost
MEDİA